SHOWCASE: PROSTOR SCENSKOG DIZAJNA

<<<

Mia David - Peep Show

Mia David – Peep Show

prateći program Jugoslovenskog pozorišnog festivala „Bez prevoda“
Tatjana Dadić Dinulović, autor projekta

Scenski dizajn kao oblast umetničkih i kustoskih praksi

Pojam scenskog dizajna označava oblast profesionalnog, umetničkog, kustoskog, teorijsko-kritičkog i ideološkog delovanja koja je nastala proširenjem pojma i oblasti scenografije. Uveden je u srpski jezik da označi objedinjeni proces promišljanja, kreiranja i realizacije scenske slike u najširem smislu te reči, odnosno, stvaranje kompleksnog, sintezijskog okruženja, fizičkog i metaforičkog, u kome scenska slika može da bude i građena i mišljena, a koje se prostire daleko šire od samog prostora pozorišta.
Kao polje profesionalnog delovanja u pozorištu, scenski dizajn obuhvata različte oblasti scenskog stvaralaštva – artikulaciju fizičkog prostora za igru i dizajn dekora, kostima, zvuka i svetla – objedinjenih u procesu nastanka pozorišne predstave. Kao kompleksna umetnička i kustoska disciplina, scenski dizajn pripada interdisciplinarnom polju ukrštanja pozorišta, arhitekture, vizuelne umetnosti, performansa, instalacija, site-specific projekata, teksta, novih medija i izlaganja, ali i interdisciplinarne umetnosti po sebi. Tako je osvajanjem prostora „između“ uspostavljen otvoreni model umetničkog istraživanja i delovanja, pa ovakvu vrstu proširenja možemo smatrati suštinskim pokretačem velikog broja umetničkih i kustoskih praksi. Potreba za „belom kockom“, idealnim izlagačkim prostorom, ili „crnom kutijom“, idealnim izvođačkim prostorom, ključno je dovedena u pitanje, otvorivši mogućnost za nastanak hibridnog okruženja u kome pripadništvo nekoj disciplini, osim možda u ideološkom smislu, nije više najvažnija tema. Kao rezultat ovog procesa, scenski dizajn bi, van prostora pozorišta, mogao biti definisan ne samo kao „proširena scenografija“ već kao posebna umetnost. Umetničko delo u oblasti scenskog dizajna može nastati u svakom stvaralačkom procesu koji podrazumeva scenski način mišljenja i upotrebu scenskih sredstava, a koji za cilj ima realizaciju scenskog događaja.

Prostori scenskog dizajna

Program „Showcase: prostor scenskog dizajna“ predstavlja izbor različitih umetničkih i kustoskih praksi u oblasti scenskog dizajna. Prvi kriterijum ovog izbora bio je lični doživljaj izvedenog dela, a zatim i raznovrsnost ishoda, umetničkih formi i sredstava, različitost ambijenata u kojima su radovi izvedeni, vrste publike i javnosti kojima se radovi obraćaju, specifičnosti načina njihovog nastanka i raznovrsnost upotrebe medijskih linija. Takođe, važno je reći i da je reč o umetnicima potpuno različitih profila – u odnosu na formalno obrazovanje, sredstva izražavanja i oblast delovanja, ili svesnom ili sličajnom opredeljenju za scenski dizajn kao način mišljenja.
Postoji nekoliko razloga zbog kojih je Jugoslovenski pozorišni festival „Bez prevoda“ prirodni okvir za ovakav kustosko-umetnički projekat. Prvi se odnosi na činjenicu da pozorišni festivali, najčešće, jestu mesto za „izlaganje“ i vrednovanje scenografskog i kostimografskog rada. Takođe, nešto ređe, i komponovane muzike ili izbora scenske muzike, ali gotovo nikada dizajna zvuka, svetla i drugih disciplina koje predstavljaju neki od oblika scenskog dizajna u pozorištu. U tom kontekstu program Showcase ima zadatak da naglasi potrebu za prepoznavanjem i artikulacijom komponenti koje čine scensku sliku – vizuelnih, auditivnih i svih drugih koji se obraćaju nekom čulu ili svim čulima istovremeno. Naravno, ovde je važno setiti se Bijenala scenskog dizajna, najznačajnije i najmasovnije manifestacije posvećene dizajnu i tehničkoj produkciji u scenskoj umetnosti u ovom delu Evrope, u čijem nazivu se prvi put u našoj javnosti, profesiji i kulturi pominje sintagma scenski dizajn. Reč je o manifestaciji koja je bila posvećena različitim oblicima scenskog delovanja i u okviru koje je nastalo i prvo određenje ove oblasti, vezano, pre svega, za konvencionalno dramsko pozorište i nacionalnu produkciju, ali primenljivo i na druge forme scenskog delovanja i oblikovanja. Drugi razlog vezan je za fizički prostor Narodnog pozorišta u Užicu, ne samo zato što je reč o jednoj od nekoliko retkih građevina u nekadašnjoj Jugoslaviji namenski nastalim za pozorište, već i zbog jedinstvene urbane pozicije koje ovaj objekat ima, i po karakteru i po značenju. Sa jedne strane, pozorište predstavlja dominantnu tačku gradskog centra, a sa druge „svečanu ložu“ iz koje se percipira monumentalna urbana pozornica – Trg partizana. Jedan od retkih, ako ne i jedini koji je savremeni urbanizam ostavio nekom od naših gradova (o čemu piše i arhitekta Slobodan Danko Selinkić), ovaj trg predstavlja prostor ogromnog scenskog potencijala, ali i scenskog značenja – u istorijskom, kulturološkom, ambijentalnom, pa i ideološkom smislu. I treće, umetnički i produkcijski napor da Jugoslovenski pozorišni festival sačuva svoj nominalni i kulturni značaj, a zatim i da nastavi da ga razvija, pod istim nazivom i u vremenu koje tom naporu nikako ne ide na ruku, predstavlja važnu i neuobičajenu činjenicu za kulturu Srbije, ali i srpskog društva u celini. Izbor radova u programu Showcase počiva neposredno na ovim problemskim temama.

Prostor i telo

Dorijan Kolundžija: „Izmeštanje“
Marina Radulj: „Tijelo nikad ne laže“
Mia David: „Peep Show“
Tijana Đuričić: „Dve sove“
Vesna Mićović: „Fotografski studio ’Užička republika’“

Showcase – Prostor scenskog dizajna – ceo tekst

GALERIJA